‘Klinkt de klinker ‘aa’ meer groen of meer rood?’

‘Klinkt de klinker ‘aa’ meer groen of meer rood?’

NIJMEGEN – Kleuren associëren met klinkers, we doen het bijna allemaal, zeggen taalwetenschappers van de Radboud Universiteit. Klinkt de klinker ‘aa’ meer groen of meer rood? En is ‘ie’ licht- of donkergekleurd? Hoewel we geluid en kleur ervaren met verschillende zintuigen, heeft vrijwel iedereen wel door welke klinkers en kleuren bij elkaar passen.

En een groot deel van ons heeft daar ook nog een logica in, blijkt uit onderzoek van de Radboud Universiteit en de universiteit van Edinburgh naar overeenkomsten in de klinker-kleurassociaties van meer dan 1000 mensen.

Synesthesie

Voor de schrijver Vladimir Nabokov had ‘aa’ de kleur van gepolijst ebbenhout en was de ‘ie’ mooi geel. Nabokov had synesthesie: zijn zintuiglijke waarnemingen vloeiden in elkaar over. Dit betekende in zijn geval dat hij kleuren bij klinkers zag.

Maar er zijn vele vormen van synesthesie mogelijk. Slechts 1 op de 25 mensen is synestheet, maar het nieuwe onderzoek laat nu zien dat bepaalde intuïties over ‘klankkleur’ veel breder gedeeld zijn.

Aa meer rood dan groen

Voor het onderzoek deden meer dan 1000 mensen mee aan een online test waarin ze kleuren kozen voor zestien gesproken klinkers. Een grote meerderheid vond een klank als ‘aa’ meer rood dan groen, en ‘ie’ meer licht dan donker, of ze nu synestheet waren of niet. ‘Er blijkt een logica te zitten in hoe we klank aan kleur koppelen, en de structuur van onze taal speelt daarin een belangrijke rol’, aldus Mark Dingemanse, één van de betrokken onderzoekers.

Klinkerruimte

Zestien klinkers, dat lijken er veel. Maar dat zit zo. Als je ‘aa’ zegt, vandaar door beweegt naar ‘oe’ en dan naar ‘ie’ heb je,  dan heb je, zoals Dingemanse zegt, ‘qua klank de drie buitenhoeken aangetikt van wat taalwetenschappers de klinkerruimte noemen. De 16 klanken uit ons onderzoek waren mooi verspreid in die klinkerruimte.’

Klinkerssysteem

Uit eerder onderzoek bleek dat de toonhoogte van geluiden ook samenhangt met de gekozen kleur (hoe hoger hoe lichter). Maar de nieuwe studie laat zien dat de kleurassociaties in belangrijker mate gestuurd worden door het klinkersysteem van een taal. Zo zagen veel deelnemers klanken in de buurt van de Nederlandse klinker ‘ie’ als lichtgroen, terwijl naburige klanken richting de klinker ‘ee’ een andere kleur kregen. De associaties voegen zich naar hoe onze taal de klinkerruimte opdeelt.

Groot Nationaal Onderzoek

Het onderzoek vond plaats in het kader van het zogenaamde Groot Nationaal Onderzoek, een samenwerking tussen de Radboud Universiteit, NWO en NTR. Voor een beter begrip van hoe onze zintuigen samenwerken is het cruciaal om grote aantallen mensen te onderzoeken die alle gradaties van meer tot minder synesthetisch vertegenwoordigen. Vervolgpublicaties zullen meer nieuwe inzichten delen over hoe synesthesie werkt en hoe taal onze waarneming beïnvloedt.

Nu op radio RN7: {{ current_item.title }} {{ current_item.title }}
Straks:
{{ next_item.title }}
{{ next_item.title }}